På klingende bokmål vil jeg takke dere begge for gode kunnskapsrike innlegg, nå har jeg lært noe i dag også.

19. august hevdar Finn Myrstad i Dag og Tid at nynorsken vil ha godt av norsk EU-medlemskap. Dette kan sjølvsagt ikkje stå uimotsagt, ettersom han ser ut til å leva i ein annan røyndom enn mange andre.

Norsk Målungdom er mot EU. Sjølv om me fyrst og fremst arbeider for å auka talet på nynorskbrukarar og å sikra rettane til dei som allereie er det, har me teke stilling i ein del ålmenpolitiske saker me meiner er viktige for nynorsken, mellom anna EU-spørsmålet. Det er likevel viktig å presisera at dette er noko me synst det er viktig å ordskiftast om i organisasjonen og elles, og me har rom for all nynorskvenlegungdom, utan omsyn til kva dei meiner om EU.

Kva er nynorsk?
Å definera kva nynorsk eigentleg er, er ei vanskeleg oppgåve. Det er eit språk, sjølvsagt, men for mange er det òg noko meir. Salig Ivar Aasen bygde landsmålet på den norske dialektrikdomen, og dimed fekk me eit språk som ligg nært opptil talemålet til mange nordmenn. Men kvifor lagde han dette språket? Han gjorde det truleg ikkje av praktiske omsyn. Sjølv om eit talemålsnært skriftspråk har pedagogiske føremonar, har dei siste 150 åra synt oss at ein treng meir enn praktiske argument om ein vil argumentera for nynorsken.

Derimot såg Aasen på landsmålet som ein lekk i ei kulturell frigjering frå Danmark. Nasjonal frigjering er eit omgrep som er viktig i argumentasjonen til Norsk Målungdom, for det er dette nynorsken byggjer på. Då hjelper det ikkje med 190.000 i EU-støtte til Samlaget. Og sjølv om danetida for mange er over, representerer nynorsken òg i dag ein tanke om kulturell frigjering, til dømes frå det intellektuelle monopolet på Oslo vest eller frå engelskdominansen i samfunnet.

EU byggjer, som alle andre unionar, på at medlemslanda må gje frå seg makt til ein felles overbygnad. Reint ideologisk meiner eg at dette uforeineleg med tankegodset som ligg bak nynorsken. Meir praktisk ville dette, saman med resultata av den markedsliberalistiske tenkjinga EU er bygd på, øydelagt for mykje av det som er viktig for nynorsken i dag. Til dømes kan pressestøtta, nynorsk- og dialektvilkåra som vert stilte i konsesjonar til radio- og tv-stasjonar, innkjøpsordninga og mykje anna sjå ganske annleis ut om Noreg vert med i EU. Mange avgjerder vil verta tekne i Brussel i staden for Oslo, sjølv om sistnemnte by for mange er meir enn fjern nok. Dette kan gjera det vanskeleg for interesseorganisasjonar som argumenterer for eit mindretalssyn, slik Norsk Målungdom (Eller Europeisk Ungdom) gjer. Når Myrstad skriv om EU-medlemskap at «berre slik kan vi sikre sjølvråderetten og innverknad på vår eigen kvardag», så kan eg i beste fall tolke det som naivisme. Men dette er sjølvsagt berre spekulasjonar, og difor ikkje så interessant.

Kva gjer EU – eigentleg?
Meir spanande er det å sjå på den språkpolitikken EU faktisk fører. Eit døme kan vera den irske innmeldinga. Storbritannia og Irland melde seg inn i EU i 1973, og dimed var det klart at engelsk ville verta offisielt EU-språk. I Irland har gælisk ein høgare offisiell status enn engelsk, jamvel om sistnemnde språk har langt fleire brukarar. Dimed var det naturleg for Irland å be om at gælisk skulle verta EU-språket deira. Dette avviste EU med argumentet om at engelsk var meir utbreidd i Irland og dimed var meir praktisk. Om dette er styrande for språkpolitikken i EU, kan ein norsk parallell sjå mørk ut for nynorsken sin del.

Det er klart at EU har fleire program for å syna fram språkleg og kulturelt mangfald i (vest-)Europa. Om tanken bak desse eigentleg er å fremja dei små språka eller å byggja opp under EU-identiteten er eit spanande ordskifte, men eg skal la det liggja. Faktum er i alle høve at EBLUL, the European Bureau for Lesser Used Languages, er i ei krise etter at EU trekte støtta si. Dette var kontoret som skulle syta for vern av dei små språka i Europa. I mine augo er det vanskeleg å sjå at EU undertrykkjer dei europeiske mindretalsspråka noko meir enn dei enkelte nasjonane eventuelt gjer. Men det er endå vanskelegare å sjå at EU drar i positiv retning!

Når det gjeld tolketenester, omsetjing og andre byråkratiske prosedyrar i EU, er ikkje dette det mest spanande å ordskiftast om når det gjeld ein eveltuell norsk medlemskap. Men ein ser at til dømes den svenske tolketenesta er under press (Göteborgs- posten 6.12.2005) på grunn av økonomi, og det er grunn til å tru at dette gjeld fleire land. Og ettersom tolkar frå mange ulike land skal forstå det som vert sagt frå dei talarstolane i EU, er det lite truleg at noko anna enn at ein normaltalevariant av bokmålet vil verta godteke. Ingen andre lands delegatar får tala dialekt eller alternative mindretalsspråk, og det er lite truleg at det vert teke spesialomsyn til den norske språkstoda.

Gode intensjonar, lite realisme
Myrstad avsluttar innlegget sitt med å skriva «Vi vil [...] få høve til å påverke og støtte oss til den offensive europeiske språkpolitikken. I tillegg får vi delta saman med dei europeiske naboane våre i å forme den felles framtida vår i verda og i Europa.» Det høyrest sjølvsagt vakkert ut når han skriv det på denne måten, men alle som har vore borti utrekningane for kva tal på plassar Noreg får i Europaparlamentet, veit at framstillinga til Myrstad er meir ynskjedraum enn reelle framtidsutsiktar. Fyrst og fremst vil me måtte retta oss etter EU-direktiv, som ikkje nett er laga med tanke på å vera smidige og lette å tilpassa nasjonale tilhøve. Nynorsk er eit særnorsk fenomen (riktignok med mange europeiske systre). Me fryktar ikkje Europa, og det er riktig at målrørsla er oppteken av å sjå utover eigne landegrenser. Men det beste for nynorsken og målsaka vil nok vera eit framleis norsk nei til EU. Unionen har dei siste 49 åra synt at det som verkeleg er viktig er storleiken på pengesekken. Offensiv språkpoltikk har fyrst og fremst andre verdiar enn økonomiske, til liks med mykje anna her i verda. Og dette er rett og slett for viktig til at me kan senda Noreg inn i EU, og særleg ikkje med eit slikt bind for augo Finn Myrstad ser ut til å nytta.